PODHALAŃSKI SERWIS INFORMACYJNY Podhalański Serwis Informacyjny WATRA
« Maj 2011 12345678910111213141516171819202122232425262728293031 »

Nowy Targ

Kultura

Kult Maryjny na Polskim Podtatrzu – wykład dr Urszuli Janickiej Krzywdy

Poniedziałek, 30 maja 2011 r.
Autor: Piotr Twardowski - PTH

Kult Maryjny na Polskim Podtatrzu – wykład dr Urszuli Janickiej KrzywdyJuż po raz kolejny w nowotarskiej bursie gimnazjalnej odbyło się spotkanie miłośników historii i kultury naszego regionu. Gościem specjalnym była dr Urszula Janicka Krzywda, która przybliżyła obecnym dzieje kult Maryjnego na Polskim Podtatrzu. Autorka to znana i ceniona specjalistka w zakresie folklorystyki, etnografii i historii sztuki.


Urodziła się w Zawoi pod Babią Górą w Beskidzie Żywieckim. Przez wiele lat była pracownikiem naukowy w Muzeum Etnograficznym im. Seweryna Udzieli w Krakowie. Opublikowała kilkaset artykułów, rozpraw, książek i pozycji beletrystycznych. Głównym tematem jej badań i publikacji jest kultura ludowa Karpat, zwłaszcza kultura duchowa: obrzędy, magia, wierzenia, a także folklor słowny. Sporo miejsca w swoich pracach poświęca zbójnictwu karpackiemu, tradycjom pasterskim, tradycyjnej kulturze Górali Babiogórskich oraz przejawom religijności ludowej.

Swoje wystąpienie w bursie dr Urszula Janicka Krzywda rozpoczęła od wprowadzenia w tematykę maryjną przypominając wybrane wątki biograficzne z życia Maryi. Nasza wiedza na temat Najświętszej Maryi Panny pochodzi głównie z apokryfów, w których to można znaleźć zdecydowanie więcej informacji o Maryi, aniżeli w samej Ewangelii. Z nich także wyrosło wiele do dzisiaj praktykowanych zwyczajów i tradycji.

Z kultem Matki Bożej na Podtatrzu nieodłącznie powiązana jest historia sanktuarium Ludźmierskiego. To tutaj w XIII wieku przybyli cystersi, jako zakon który w swojej regule miał zapisaną szczególną cześć wobec Maryi, rozszerzając Jej kult. Maryja była wzorem cnót, obrończynią uciśnionych i drogowskazem dla kobiet. Drewniana cudowna figura Matki Bożej Ludźmierskiej ma bardzo interesującą historię. Została, jak mówi legenda najprawdopodobniej ufundowana przez kupca, którzy jadąc traktem przez te tereny zmylił drogę i zbłądził na bagna. Modląc się do Najświętszej Panienki doznał objawienia. Maryja wskazała mu właściwą ścieżkę i w zamian za to ufundował Jej figurę. Badania, jednak wskazują, że figura nie jest tak stara. Pochodzi najprawdopodobniej z XV wieku, więc nie mogła być tą samą, która była w kościele cystersów.

Cystersi jednakże nie byli długo w Ludźmierzu. Zbudowany w 1238 roku klasztor musieli opuścić już w 1245 roku. Przyczyną najprawdopodobniej były, jak głoszą legendy napaści rozbójników, ale historycy uważają również, że do tego czynnika mógł dojść czynnik ekonomiczny. Ze względu na słabą ziemię i ciężki klimat, zakonnicy nie byli w stanie się utrzymać ze swojej pracy, nie mówiąc już o dzieleniu się jej owocami z ubogimi. Cystersi zostali przeniesieni pod Kraków - do Szczyżyca. Jednakże kult Maryi w Ludźmierzu wciąż się nasilał. Dlaczego? Przecież cystersi byli tam bardzo krótko. Otóż, z zachowanych przekazów wynika, że w wiosce już wcześniej istniał kult Maryjny. Podobno na jednym z drzew wisiała figurka Matki Bożej, do której, już przed przybyciem do Ludźmierza cystersów, ludność zanosiła modły. Stąd, jak sugerowała prelegentka, kult w momencie opuszczenia wioski przez cystersów nie osłabił się, bo był on już wpisany w codzienną pobożność miejscowej ludności.

Sanktuarium Matki Bożej Ludźmierskiej Królowej Podhala ogrywa bardzo znaczącą rolę w życiu religijnym już od XIX wieku. Z przekazów, które się zachowały wiadomo, że do Ludźmierza tłumnie przybywały pielgrzymki. Zwłaszcza na sierpniowy odpust Matki Bożej Zielnej. Ten kult wyrósł właśnie z jednego z apokryfów. Mówi on, że Apostołowie kilka dni po Zaśnięciu Najświętszej Maryi Panny otworzyli trumnę, a w niej spostrzegli ciało Maryi wpośród niezliczonej ilości świeżych kwiatów.

Pielgrzymki pątnicze szły pieszo, z czasem rozwoju pielgrzymi podążali wozami konnymi. Takie wyprawy trwały czasami kilka dni. Prowadzone były przez specjalnych przewodników. Znali oni bardzo dużo pieśni, opowiadań, historii i legend związanych z sanktuarium do którego prowadzono pielgrzymkę. Byli oni przede wszystkim wspaniale zorientowani w terenie. Pielgrzymki chodziły z wszelkich stron. Nie tylko oczywiście do Ludźmierza. Z terenów Podtatrza chodziły pielgrzymki również do Kalwarii Zebrzydowskiej czy Częstochowy, jednak najpopularniejsze były pielgrzymki do stóp Królowej Podhala.

Prócz sierpniowego odpustu popularne było święto Matki Bożej Gromnicznej. Z początku nawet Ludźmierska Królowa nazywana była Maryją od wilków - czyli broniącą od zła, które wówczas kojarzono z zagrożeniami gospodarstwa, lub też atmosferycznymi anomaliami. Kult cały czas się poszerzał. Do Ludźmierza przybywały pielgrzymki z całego Podtatrza, również z terenów Słowacji.

Ten kult maryjny silny był również w innym miejscu. Wiktorówki. To tam Maryja objawiła się małej Marysi i pomogła jej odnaleźć drogę. Tu wchodzimy w zawiłość historyczną. Podobnie jak w Fatimie, czy Lourdes objawienie nastąpiło w lesie, czy też w jakim odosobnionym dalekim miejscu. Jest to tzw. przez historyków "wątek wędrowny". On właśnie bardzo często występuje w przypadku objawień Maryi.

Z kultem maryjnym na Podtatrzu wiąże się również niezliczona ilość kapliczek przydrożnych. Stawiano je z różnych potrzeb i okazji. Miały bronić od złego, upamiętniać tragiczne chwile lub miejsca. Pomocy Matki Bożej wzywano w każdej wsi. W każdym domu niemalże wisiał i do dziś w niejednym domu wisi wizerunek Maryi. Akurat na Podtatrzu - jak zauważyła dr. Janicka - dominuje w domostwach wizerunek Matki Bożej Częstochowskiej bądź też Kalwaryjskiej. Wizerunki Królowej Podhala są raczej figurami w przydomowych i przydrożnych kapliczkach.

Najnowszym miejscem kultu Najświętszej Maryi Panny jest sanktuarium fatimskie na Krzeptówkach. Wzniesione jako wotum dziękczynne za uratowanie życia Jana Pawła II, stale się rozwija. Do Maryi z Fatimy ciągną niezliczone rzesze pielgrzymów, by oddać Jej hołd i dziękczynienie.

Kolejnym zauważonym współczesnym kultem NMP jest rozwój ludowej twórczości artystycznej opierającej się na motywach maryjnych. Ten sposób oddawania czci Maryi istniał już wcześniej, jednakże w czasach komunizmu niemalże zanikł. Teraz dzięki takim twórcom jak choćby Paulina Maślanka z Nowego Targu czy Agnieszka Górkiewicz z Bukowiny Tatrzańskiej, przechodzi swój renesans.

Na zakończenie wywiązała się bardzo interesująca dyskusja nt. religijność mieszkańców naszego regionu, najnowszych objawień oraz kondycji kultu Maryjnego w dobie galopującego rozwoju cywilizacyjnego świata. Kończąc wieczorne spotkanie prezes Robert Kowalski PTH poinformował, iż trwają obecnie prace redakcyjne nad najnowszą publikacją dr. Urszuli Janicki Krzywdy pod tytułem „Niebieska Gaździna. Legendy o Matce Bożej z obszaru Polskiego Podkarpacia”. Książka ukaże się w drugiej połowie roku, nakładem nowotarskiego oddziału PTH, w serii wydawniczej „Podhalańskie Monografie Historyczne”.

Wykład dr Urszuli Janickiej Krzywdy odbył się w ramach comiesięcznego cyklu pod wspólnym hasłem „Wieczorne Spotkania w Bursie Gimnazjalnej z historią, kulturą i tradycją w tle” organizowanego wspólnie przez PTH i Towarzystwa Bursy Gimnazjalnej im. dr Jana Bednarskiego. Cykl wykładów dofinansowany jest ze środków Urzędu Miasta Nowego Targu.

Zobacz w naszym sklepie:
  • Opera góralska „Naski Świat”Opera góralska „Naski Świat”Opera góralska „Naski Świat” wg libretta Franciszka Łojasa Kośli doczekała się swojej wersji filmowej (1 godz. 33 min.). Produkcja trwała prawie rok. Na...
    35 zł
  • Torebka filcowa XITorebka filcowa XITorebka filcowa z haftowanym ludowym motywem (haft maszynowy). Zamykana na zamek błyskawiczny. Środek z czarnej podszewki, z kieszenią boczną i smyczą. UWAGA -...
    160 zł
  • Portfel IIIPortfel IIIPortfel filcowy z haftowanym ludowym motywem. Zamykany na rzep. Środek z białej podszewki.   Szerokość ok. 12 cm Wysokość ok. 12 cm Materiał: Filc Kolor...
    35 zł

Galerie zdjęć:


Powered by WEBIMPRESS
Podhalański Serwis Informacyjny "Watra" czeka na informacje od Internautów. Mogą to być teksty, reportaże, czy foto-relacje.
Czekamy również na zaproszenia dotyczące zbliżających się wydarzeń społecznych, kulturalnych, politycznych.
Jeżeli tylko dysponować będziemy czasem wyślemy tam naszego reportera.

Kontakt: kontakt@watra.pl, tel. (+48) 606 151 137

Powielanie, kopiowanie oraz rozpowszechnianie w jakikolwiek sposób materiałów zawartych w Podhalańskim Serwisie Informacyjnym WATRA bez zgody właściciela jest zabronione.