„Błękitne zadumanie”. 40-lecie sprowadzenia prochów Kazimierza Przerwy Tetmajera do Zakopanego.

2 czerwca odbyły się uroczystości w 40-lecie sprowadzenia prochów Kazimierza Przerwy Tetmajera do Zakopanego. Po spotkaniu przy grobie poety na Starym Cmentarzu,wysłuchaniu słowa od profesor Anny Mlekodaj,modlitwie i złożeniu kwiatów udano się do Kina Sokół. Licznym uczestnikom uroczystości zaprezentowano kapitalnie przygotowaną impresję słowno -muzyczną, pt.:„Błękitne zadumanie”. Organizatorem wydarzenia był Powiat Tatrzański i Miasto Zakopane.

Anna Mlekodaj

Gdyby przyszło mi nawet skonać w Honolulu, gdyby śmierć zaskoczyła mnie w Nowym Jorku czy na innym kontynencie czy biegunie – ja wrócę do Tatr! Wyrwę się i tu zostanę na wieki!
Słowa te napisał Kazimierz Przerwa-Tetmajer w liście do Zofii Gabińskiej czterdzieści lat przed swoją śmiercią. Poeta zmarł w Warszawie 18 stycznia 1940 roku w wieku 75 lat. Pochowano go na Cmentarzu Powązkowskim.

Cytowane wyżej zdanie uznano za ostatnią wolę poety. Rychło też, bo już w 1946 roku, pojawiły się głosy, podnoszące kwestię jej spełnienia. Poczuwający się do tego obowiązku Związek Podhalan podjął formalne starania w 1958 roku. Nie znalazły one jednak przychylności władz, podobnie jak i kolejne próby (w 1976 oraz 1981 r.). Za każdym razem inicjatywa wypływała z Ludźmierza, rodzinnej wsi Tetmajera, od miejscowego oddziału Związku Podhalan, prowadzonego przez Stanisława Krupę. Dzięki jego determinacji, dzięki zaangażowaniu ówczesnego Zarządu Głównego Związku Podhalan z Andrzejem Kudasikiem na czele, dzięki wsparciu ks. prof. Józefa Tischnera, dra Wincentego Galicy, Włodzimierza Wnuka, a także przy współpracy rodziny Poety, podjęte w 1985 roku starania zakończyły się sukcesem.

13 kwietnia 1986 r. dokonano ekshumacji na warszawskich Powązkach. Trzy dni później w kościele pw. św. Karola Boromeusza odbyło się uroczyste pożegnanie. 13 kwietnia późnym wieczorem trumna z prochami Poety i jego syna była już w Ludźmierzu. Tam po Mszy św. została złożona do tymczasowego grobowca. 15 czerwca 1986 roku, przy dźwiękach dzwonu na Anioł Pański, Kazimierz Przerwa-Tetmajer wyruszył w ostatnią drogę z rodzinnego Ludźmierza do Zakopanego, pod ukochane Tatry. W każdej mijanej miejscowości witały go (i żegnały zarazem) tłumy Podhalan. Na Harendzie przełożono trumnę z karawanu na góralski fasiąg i zaczął się pochód, jakiego chyba jeszcze w Zakopanem nie było.

15 czerwca 1986 roku Kazimierz Przerwa-Tetmajer spoczął na zakopiańskim Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku. I tu już zostanie na wieki.

W 2025 roku przypadła 160. rocznica urodzin oraz 85. rocznica śmierci Kazimierza Przerwy-Tetmajera – poety, który na trwale wpisał się w historię Podhala. Urodzony w Ludźmierzu, syn marszałka powiatu nowotarskiego i posła na sejm galicyjski – Adolfa Przerwy-Tetmajera, w okresie Młodej Polski należał do grona najwybitniejszych poetów współtworzących główne nurty tej epoki (impresjonizm, dekadentyzm).

Z czasem literacka sława Kazimierza Tetmajera nieco wyblakła. Dziś zarówno jego osoba, jak i twórczość są mało znane szerszemu ogółowi Polaków. Tymczasem dla nas, Podhalan, Kazimierz Przerwa-Tetmajer jest jedną z najważniejszych postaci. Jako mentor Władysława Orkana, włączał się w tworzenie podhalańskiego ruchu regionalnego, żywo również interesował się losem Podhala po odzyskaniu przez Polskę niepodległości (był m.in. inicjatorem starań o powołanie w Nowym Targu szkoły rolniczej). Jako zamiłowany taternik, stał się najwybitniejszym piewcą Tatr. Jako twórca cyklu opowiadań pt. „Na skalnym Podhalu” stworzył niezrównaną artystyczną kreację góralszczyzny, która przez dekady była najlepszą wizytówką górali.

Z tego powodu właśnie my, mieszkańcy Podhala, winniśmy Tetmajerowi szczególną pamięć. Jej wyrazem było sprowadzenie na Podhale w 1986 roku prochów Kazimierza Tetmajera i jego syna. Dziś, w 40. rocznicę tego wydarzenia chcemy ponownie przypomnieć tę niezwykle zasłużoną dla naszego regionu postać w formie wydarzenia artystycznego – w całości poświęconego twórcy „Legendy Tatr”.

Wydarzenie to ma charakter koncertu, na który składa się 15 oryginalnych utworów, opowiadających o życiu i twórczości Kazimierza Przerwy-Tetmajera, począwszy od jego pierwszych lat spędzonych w Ludźmierzu, a skończywszy na jego powtórnym pogrzebie na Podhalu. Kompozytorką muzyki jest pochodząca z Ludźmierza Mira Sojka-Topór. Poszczególne pieśni będą przeplatane recytacją wybranych tekstów Poety w wykonaniu zwycięzcy Przeglądu Recytatorów i Gawędziarzy im. A. Skupnia-Florka – Macieja Molka z Załucznego.

Obchodząca w tym roku 80. rocznicę istnienia PSM I i II stopnia im. Fryderyka Chopina w Nowym Targu takim właśnie koncertem ku czci największego z piewców Podhala chce uczcić własny jubileusz.

Anna Mlekodaj