Odszedł Józef Pitoń – legenda podhalańskiej kultury

Zmarł Józef Pitoni (1932–2026) – legenda podhalańskiej kultury, wybitny gawędziarz, tancerz i przewodnik tatrzański. Niezwykły człowiek, nestor podhalańskich regionalistów, wybitny tancerz, śpiewak, gawędziarz, pisarz, przewodnik tatrzański oraz ratownik górski. Odszedł w wieku 94 lat, pozostawiając po sobie ogromny dorobek artystyczny oraz niezatarty ślad w historii kultury Podhala. Urodzony 1 sierpnia 1932 roku w Kościelisku, od najmłodszych lat był głęboko zakorzeniony w góralskiej tradycji. Był absolwentem krakowskiej Akademii Wychowania Fizycznego i magistrem rehabilitacji, jednak jego największą życiową pasją było pielęgnowanie i popularyzowanie rodzimego folkloru w kraju i poza jego granicami. Jako współzałożyciel Zespołu Pieśni i Tańca „Skalni”, a w latach 1970–1997 kierownik artystyczny Zespołu Regionalnego im. Klimka Bachledy w Zakopanem, wychował pokolenia młodych górali.

Był także znakomitym aktorem, choreografem i reżyserem sztuk teatralnych, takich jak „Piekielnica” czy „Klimek Bachleda”, wystawianych również na scenach w Warszawie.

Józef Pitoń był niezrównanym gawędziarzem i pisarzem tworzącym w gwarze podhalańskiej. Jego opowiadania ukazywały się na płytach i kasetach („Humor góralski”) oraz w licznych publikacjach książkowych, wśród których szczególne miejsce zajmują tomy: „Moje bajdy”, „Naski Świat”, „Holni ludzie” oraz „Lecom roki”. Za swoją niezwykłą działalność został uhonorowany najważniejszymi wyróżnieniami, m.in. prestiżową Nagrodą im. Oskara Kolberga, Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, Złotym Krzyżem Zasługi oraz tytułem Członka Honorowego Związku Podhalan i Honorowego Obywatela Gminy Kościelisko.

Góry były jego drugim domem. Od 1963 roku posiadał uprawnienia przewodnika tatrzańskiego, a od 1967 roku pełnił służbę jako ratownik Grupy Tatrzańskiej GOPR. Słynął z niezwykłej sprawności fizycznej i taternickiego hartu ducha, czego najlepszym dowodem były jego niecodzienne wyprawy w późnym wieku – w tym głośne wejścia na Mnicha (w wieku 80 lat) oraz najwyższy szczyt Tatr, Gerlach. 7 lipca 2015 roku, w wieku 83 lat, Józef Pitoń w tradycyjnym stroju góralskim zdobył Gerlach w towarzystwie przewodników tatrzańskich z Polski i Słowacji (m.in. Tomka Michalika i Maćka Cukra) oraz inicjatorki wyprawy Janiny Łępy. Zarówno wyprawa na Mnicha, jak i wejście na Gerlach zostały uwiecznione na filmach dokumentalnych. Filmy te, wspólnie z biograficzną książką „Mój żywot marny”, prezentowane były podczas niezapomnianych posiadów w wypełnionej po brzegi Białej Izbie Związku Podhalan w Zakopanem.